Woede: wat gebeurt er in het lichaam als we boos worden?

woede fysiologie hartcoherentie

Wanneer we boos worden, versnelt de hartslag, nemen bloeddruk en testosteronproductie toe, neemt het stresshormoon cortisol af en wordt de linkerhersenhelft meer gestimuleerd dan de rechterhelft. Dit zijn de bevindingen van onderzoekers van de Universiteit van Valencia, die de fysiologie van woede onderzochten. Met hun apparatuur ontdekten zij veranderingen in de cardiovasculaire, hormonale en de asymmetrische activeringsreactie van de hersenen wanneer hun testpersonen boos werden.

“Het opwekken van emoties veroorzaakt niet alleen ingrijpende veranderingen in het autonome zenuwstelsel, maar ook in de cardiovasculaire respons en ook in het endocriene systeem. Bovendien treden er veranderingen op in cerebrale activiteit, vooral in de frontale en temporale kwabben”, legt hoofdauteur van de studie en onderzoeker Neus Herrero uit.

Fysiologie van woede

Woede kan, mits gereguleerd, een nuttige emotie zijn aangezien deze ons in staat stelt om positieve veranderingen in ons leven aan te brengen. Aan de andere kant kan woede een buitengewoon destructie emotie zijn als er niet op de juiste manier mee wordt omgegaan, niet alleen voor jezelf maar ook voor de mensen en dingen in je omgeving. Ongecontroleerde woede kan leiden tot ruzie, knokpartijen, geestelijke en fysieke mishandeling, maar ook zelfmutilatie.

Wat gebeurt er in het lichaam tijdens een woedeaanval? Woede triggert de ‘vecht-of-vlucht-reactie’ van het lichaam en is dus in feite vergelijkbaar met de stressrespons. Een gevoel van ongemak maakt zich meester van onze geest en dat veroorzaakt een stressvolle ervaring. In reactie hierop overspoelen de bijnieren het lichaam met het stresshormonen, zoals adrenaline en cortisol. De hersenen onttrekken bloed aan de darmen en de periferie van het lichaam en transporteren dit naar de spieren ter voorbereiding op de lichamelijke inspanning om te kunnen vechten of vluchten. De hartslag, bloeddruk nemen toe en de ademhaling intensiveert zich. De lichaamstemperatuur stijgt en de huid transpireert. De geest is scherp en gefocust.

Adrenaline/epinefrine: eerstelijns stresshormoon en neurotransmitter voor acute noodsituaties

We kennen allemaal wel situaties waarbij de adrenaline je door de aderen raast; van die momenten waarop je op scherp staat van spanning, van energie en het punt waarop je buitengewoon snel, krachtig of alert in staat bent om toe te slaan.

Wat is adrenaline?

Adrenaline en noradrenline zijn twee verschillende, maar wel verwante hormonen en neurotransmitters. Beide worden ze geproduceerd in het centrum (medulla) van de bijnieren en in sommige neuronen van het centrale zenuwstelsel. Ze komen vrij in de bloedbaan en dienen daar als chemische boodschapperstoffen, waarbij ze zenuwimpulsen overbrengen naar verschillende organen.

Adrenaline heeft veel verschillende acties, afhankelijk van het type cel waarop het inwerkt. Het algehele effect van adrenaline is echter om het lichaam voor te bereiden op de ‘vecht of vlucht’ reactie in tijden van extreme stress. Deze stress kan worden veroorzaakt door een levensbedreigende situatie, waarbij de werking van deze signaalstof van levensreddend belang kan zijn.

Wanneer epinefrine door een stressvolle situatie door de bijnieren in het bloed wordt afgegeven, volgt hierop een reeks van lichaamsreactie. De adrenaline zorgt dat de hartslag en de bloeddruk verhogen, het zorgt voor een betere aanvoer van zuurstof naar de longen, het vergoot de pupil in het oog, onttrekt bloed uit de periferie van het lichaam en transporteert deze naar de spieren, maximaliseert glucoseniveaus in het bloed zodat er voldoende energie beschikbaar is voor de hersenen, maar ook om explosief en intensief te kunnen bewegen of vechten.

Nauw verwant aan adrenaline is het hormoon noradrenaline, dat voornamelijk vrijkomt uit de zenuwuiteinden van het sympathische zenuwstelsel en in relatief kleine hoeveelheden uit het bijniermerg. Er is een continu laag niveau van activiteit van het sympathische zenuwstelsel waardoor noradrenaline in de bloedsomloop vrijkomt, maar de afgifte van adrenaline wordt alleen verhoogd in tijden van acute stress.

Cortisol: stresshormoon met ontstekingsremmende eigenschappen

Bij woede staat je lichaam natuurlijk bloot aan stress. In reactie hierop gaat het lichaam het stresshormoon cortisol aanmaken. Cortisol wordt aangemaakt in de bijnieren. De effecten in het lichaam die cosrtisol veroorzaakt zijn onder meer het reguleren van de bloedsuikerspiegel van het lichaam en dus het reguleren van het metabolisme. Hierdoor krijgt het lichaam en de hersenen voldoende energie beschikbaar om met stress om te gaan. Cortisol heeft ook een ontstekingsremmende werking, maar langdurige stress kan de bijnieren uitputten, waarbij ze minder cortisol gaan produceren en dus de ontstekingsgraad in het lichaam omhoog gaat.

Cortisol is ook van invloed op de geheugenvorming, het reguleren van de zout- en waterbalans, het beïnvloeden van de bloeddruk en bij de ontwikkeling van de foetus.

Gezondheidsklachten door boosheid

Zeker wanneer je eenvoudig ontvlamt in een helse boosheid, ofwel een kort lontje hebt, dan kan regelmatige boosheid zeer eenvoudig een flink gezondheidsrisico vormen.

Wanneer er reeds sprake is van onderliggende gezondheidsklachten, zoals hoge bloeddruk, obesitas of hartproblemen, dan kan een flinke woede-uitbarsting in ernstige gevallen zelfs de dood tot gevolg hebben.

Zoals we hebben gezien heeft de constante stroom van stresschemicaliën en de daarmee gepaard gaande metabolische veranderingen, een grote invloed op onze gezondheid. Zeker mensen die hartklachten hebben, kunnen door de toenemende bloeddruk een kans lopen op een hartaanval die ze mogelijk fataal wordt. Enkele van de gezondheidsproblemen op korte en lange termijn die in verband kunnen worden gebracht met onbeheerste woede zijn:

  • hoofdpijn
  • spijsverteringsproblemen, zoals buikpijn of obstipatie
  • slapeloosheid
  • verhoogde angst
  • depressie
  • hoge bloeddruk
  • huidproblemen, zoals eczeem
  • hartaanval
  • beroerte

Woede op een gezonde manier leren uiten

Om woedeaanvallen de baas te worden kun je een daarop gerichte cursus ‘anger management’ volgen, maar natuurlijk kan je zelf ook voor een groot deel zelfstandig deze klachten onder controle krijgen. Wanneer je boos wordt, kan het helpen om deze emoties op een gezonde manier te uiten. Dit kan op de volgende manieren:

  • Als je het gevoel hebt dat je de controle over je emoties verliest, onttrek jezelf dan fysiek even uit de situatie, ofwel, tot tien tellen. Koel even af en uit vervolgens rustig je emoties.
  • Herken en accepteer de emotie van boosheid als normaal en onderdeel van het leven, maar realiseer je tevens dat deze bedoeld is om er ook zelf beter van te worden, waarmee een gedoseerde uiting je gunstiger resultaten zal opleveren.
  • Probeer voor jezelf te doorgronden wat er aan die enorme woede ten grondslag ligt.
  • Zorg dat je een goede uitlaatklep hebt, zoals hardlopen, sporten of boksen. Met maakt niet uit wat, als je je energie maar kunt ventileren.
  • Zorg dat je mensen in je omgeving hebt die bij jou de signalen herkennen en je daarop kunnen aanspreken en tot de orde kunnen roepen.

Woede en hartcoherentie

Woede, wat overigens een vorm is van stress, en hartcoherentie zijn twee tegenpolen. Een toestand van hartcoherentie is namelijk een lichaamstoestand waarbij het lichaam vrij is van stress, lekker ontspannen is en waarbij een geluksgevoel wordt ervaren. In een staat van hartcoherentie werken de hartslag, de ademhaling en de hersenen in een perfecte harmonie samen.

frustratie waardering dankbaarheid hartcoherentie

Onderzoek van het HeartMath Institute laat zien dat met enige oefening deze toestand eenvoudig is te bereiken en dat mensen die dit proces beheersen, profiteren van efficiëntere fysiologische processen, een grotere emotionele stabiliteit, een verhoogde mentale helderheid en verbeterde cognitieve functie. Kortom, als we hartcoherentie kunnen bereiken, werkt alles in ons lichaam beter en beschikken we over een betere gezondheid, zowel fysiek als emotioneel, en dus een betere stresstolerantie.

De HeartMath oefeningen van het instituut helpen je om hartcoherentie te bereiken en om stressgevoelens de baas te worden. Daarnaast is met de HeartMath apparatuur de mate van hartcoherentie in real-time te meten, zodat je weet wanneer je stressvrij bent.